هنر تشعیر و طراحی سنتی محبوب ایرانی

نقاشی تشعیر

هنر تشعیر در کنار دیگر هنرهای اصیل ایرانی برای زینت بخشیدن به صنایع دستی اصیل پارسی مورد استفاده قرار می گیرد. با محدود بودن پالت رنگی به یک یا دو رنگ هنر نقاشی تشعیر مجموعه‌ای زیبا از نقوش کلاسیک تا تصویر انسان و گل و گیاه را به ارمغان می‌آورد.

هر خط تشعیر داستانی را روایت می‌کند و هر خم قلم هنرمندان یک داستان از رویدادهای باستانی کشورمان را برای تزئین حاشیه‌ها و پس‌زمینه کتاب ها شکل می دهد. این هنر با نقوش کلاسیک طرحهای جذاب گل و گیاه و یا حیوانات اساطیری داستان‌های مختلفی را به تصویر می‌کشد.

زیبایی‌ شناسی و ارزش هنری تشعیر

هنر تشعیر یکی از جواهرات گرانبها در تاج هنرهای صنایع دستی و تجربه ایی شکوهمندانه از دستان هنرمندان ایرانیست. این هنر سنتی ایرانی ابتدا برای تزیین نسخه‌های خطی کتاب ها به کار می‌رفت. اما امروزه از هنر تشعیر برای ایجاد زیبایی در نقاشی دست سازهای متنوع و حکاکی‌های بر روی سطوح مختلف مثل در و دیوار استفاده می‌شود.

بارزترین ویژگی تشعیر قلمگیری منحصر به فرد آن است. هنرمند ایرانی با توانایی فوق العاده شان خطوط و نقشها را به زیبایی و دقت نمایان می‌کند. در هنر تشعیر اغلب خطوط با یک رنگ مشخص رسم می‌شوند در حالی که برای رنگ‌آمیزی متن ممکن است همان رنگ نیز به کار رود. اگر چه در شرایط خاص از رنگ‌های مختلف نیز استفاده می‌شود.

هر نقش تشعیر جایگاه و سبک خاص خود را دارد و بر اساس موضوع و محتوای کاراکتر مورد نظر استفاده می شود. به عنوان مثال تصاویری از شیر، اژدها و سیمرغ در حاشیه کتاب‌ها و مجلس سازی رزمی و چمنزارها بیدهای وحشی آهوها و پرندگان در حاشیه کتاب‌ها و جلدها و شکارگاه‌ها به چشم می‌خورند که زیبایی و شکوه ویژه ایی به آثار می‌بخشند.

انواع نقاشی تشعیر

نقوش تشعیر شامل انواع مختلفی از شخصیت‌های انسانی و گل‌ها برگ‌ها و درختان و حیوانات از جمله پرندگان و … است. همچنین داستانی‌های اساطیری می تواند مورد مناسبی برای موضوع نقاشی تشعیر باشد. این تنوع در طرح‌ها به هنرمندان امکان می‌دهد تا داستان‌های متنوع و جذابی را در کارهای خود بازگو کنند و با ایجاد تصاویر زیبا و دلنشین مخاطبان را به دنیای زیبای هنر تشعیر جذب کنند.

در حقیقت تشعیر یکی از جذاب‌ترین و شگفت‌انگیزترین هنرهای زینتی است که اغلب در حاشیه‌ نسخه‌های کتب خطی به کار می‌رود و اغلب با یک دو یا حتی سه رنگ طلایی انجام می‌شود.

این هنر که عمدتا بر طراحی گل و گیاه و مناظر و الگوهای گوناگون متمرکز است نقاشی تشعیر نیز مانند نقاشی مینیاتور با قلم های بسیار ظریف اجرا می‌شود و خطوط آن به شکلی زیبا و دلپذیر به نمایش در می‌آیند.

انواع تشعیر بر اساس روش‌ها و مکان‌های ارائه‌ آنها دسته‌بندی می‌شوند. دو نوع اصلی تشعیر شامل تشعیر گیاهی (طراحی گل و بوته‌ها متمرکز است) و تشعیر وحوش (طراحی حیوانات و مناظر) می‌شوند.

در تشعیر گیاهی تصاویر زیبایی از برگ‌ها شکوفه‌ها و طرحهای گیاهی با رنگ‌های طلایی سفید یا آبی یا حتی رنگ لاجوردی روی حاشیه‌های کتاب‌ها و نسخه‌های خطی کشیده می‌شود.

این سبک از تشعیر به ویژه برای زیباتر کردن جلد وحاشیه قرآن‌ کریم به کار گرفته می شود. همچنین نقاشی تشعیر با اشکال حیوانات با توجه به مضمون داستان مشخصی انجام می شود.

این نوع تشعیر با استفاده از طرح‌های کلی به نقش‌های متنوعی از انواع پرندگان از جمله موجودات زمینی، دریایی و حتی اساطیری، در ترکیبی خاص و هماهنگ به صورت نمادین پرداخته و با استفاده از کمترین رنگ زیبایی بی بدیلی را به ارمغان می‌آورد.

نمادهایی مانند آسمان و ابرها کوه‌ها و صخره‌ها نیز به‌ عنوان عناصر اصلی در طرح‌های تشعیر حیوانات و پرندگان مورد استفاده قرار می‌گیرند.

مراحل نقاشی تشعیر

مراحل نقاشی تشعیر به مراحل نقاشی کلاسیک شبیه است و در ادامه به آن پرداخته می‌شود:

1. مرحله ابتدایی تشعیر شامل طراحی است.
   این مرحله شامل کشیدن طرح مورد نظر با استفاده از مداد بر روی کاغذ کالک یا کاغذ پوستی است.
2.  مرحله دوم قلم گیری اولیه است.
   در این مرحله طرح مورد نظر روی مقوا با استفاده از قلم بسیار ظریف و رنگ مورد نظر کشیده می‌شود. سپس خطوط مدادی که باقی مانده اند پاک می‌شوند. این مرحله از مراحل تشعیر به عنوان یکی از مراحل مهم و ظریف تلقی می‌شود و نیازمند دقت بسیاری است تا خطوط به شکل ظریف و نازکی کشیده شوند و طرح مطابق با الگوی اولیه باشد.
3. مرحله سوم شامل رنگ‌آمیزی با استفاده از رنگ‌های واقعی مورد نظر است.
   در این مرحله هنرمند بر اساس سلیقه و تجربه خود رنگ‌های مناسب را برای طرح انتخاب می‌کند و طرح مورد نظر را رنگ‌آمیزی می‌کند.
4. مرحله چهارم قلم گیری ثانویه است.
   پس از اتمام رنگ‌آمیزی با استفاده از یک قلم نازک اقدام به قلم گیری رنگ ها و طرح های کشیده شده می کنند تا به طرح و زیبایی نهایی کمک کنند.
5. مرحله آخر شامل سایه‌ روشن زدن طرح می‌شود.
   در این مرحله طرح مورد نظر با استفاده رنگ های ترکیبی و با استفاده از قلم ریز سایه‌ دار می‌شود تا زیبایی طرح بیشتر به چشم بیاید.

تفاوت تشعیر و تذهیب

همانطور که قبلا بیان شده هنر تذهیب و تشعیر هر دو زیرمجموعه‌ای از هنر نقاشی هستند که برای آراستن و زیباسازی سطوح و حاشیه‌های مختلف به کار می‌روند. با این حال آنها با یکدیگر متفاوت هستند.

یکی از مهم‌ترین تمایزات بین این دو هنر نوع مضامین و طرح‌های به کار رفته است. محصولات هنر تشعیر علاوه بر تزیین و زینت‌دهی جلدها و صفحات کتب ارزشمند و دیوارهای مؤسسات مذهبی و فرهنگی برای تزیین وسایل مختلف دیگر نیز کاربرد دارد.

به‌ ویژه هنر تشعیر بر روی وسایل کاربردی و صنایع دستی استفاده می‌شود که جلوه‌ی بی‌نظیری به آن‌ها بخشیده و زیبایی خاصی به فضای داخلی می‌ دهد. در بازار اصفهان می‌توان به طور فراوان محصولات صنایع دستی به ویژه ظروف تشعیر را مشاهده کرد.

بازار صنایع دستی اصفهان و ظروف تشعیر

هنرمندان اصفهانی با دستان خود طرح‌های گل و مرغ تشعیر را با زیبایی و دقت بر روی ظروف مسی نقاشی می‌کنند. این آثار هنری نه تنها شاهکارهایی از مهارت و ذوق نقاشان هستند بلکه جذابیت بی‌نظیری را به محصولات صنایع دستی اصفهان هدیه می دهند.

این کار باعث می گردد تا گردشگران را به خود جذب کنند. هنر تشعیر که نقوش پیچیده‌ای از طرح های سنتی است توسط صنعتگران بر روی سطوح مختلف ایجاد می‌ گرددد و برای علاقه‌مندان به صنایع دستی ایران جذابیت خاصی بوجود می آورد.

تهیه ظروف تشعیر به عنوان یک انتخاب متفاوت و زیبا می‌تواند به بهبود چیدمان خانه و همچنین افزایش رونق تجارت داخلی کمک کند. بسیاری از صنایع دستی ایرانی از جمله ظروف تشعیر در وب سایت فروشگاه بازار مینا به راحتی قابل خریداری هستند.

منبع : مستر هدیه MrHediye.ir